Katarzynki – zwyczaj wróżenia w wigilię świętej Katarzyny

katarzynkiNie bez powodu na koniec listopada przypadają dwa z popularnych, ustalonych przez tradycję, świąt podczas których praktykowano zwyczaj wróżb matrymonialnych. Powszechnie znanym do dziś są oczywiście Andrzejki, jednak mało kto pamięta o tym, że żeńskim odpowiednikiem są obchodzone w noc z 24 na 25 listopada Katarzynki. Święta Katarzyna Aleksandryjska, która, jak uważa wielu historyków, była postacią fikcyjną, uznawana bywa za patronkę kawalerów poszukujących żony.
Zgodnie z legendą o świętej Katarzynie, miała być ona córką króla Aleksandrii, Konstatusa. Nie widząc nikogo godnego swojej ręki, Katarzyna odrzucała zalotników, poświęcając swoje życie służbie Jezusowi, którego pewnej nocy ujrzała we śnie. Pośród odrzuconych mężczyzn znalazł się jednak cesarz Maksymian, który, nie mogąc pozwolić sobie na takie upokorzenie chciał wymusić na kobiecie zmianę decyzji….

Nie pomogło jednak uwięzienie pięknej Katarzyny, wobec czego została ona skazana na śmierć przez ścięcie. Pamięć o nieugiętej, pięknej dziewicy męczennicy była bardzo żywa w średniowieczu i do dzisiaj pozostaje popularną patronką, o czym świadczyć może niegasnący zwyczaj nadawania jej imienia.
Szukając jednak genezy zwyczaju wróżenia w wigilię świętej Katarzyny zwrócić trzeba uwagę na słowiańskie Święto Doli, w którym to młodzi wróżyli, chcąc poznać swój przyszły los. Tradycja ta była tak trwale zakorzeniona, że w formie zaadaptowanej do kultury chrześcijańskiej kultywowana była żywo jeszcze po koniec XIX wieku.
Dużą rolę z pewnością odgrywa także czas na który przypadają zarówno Andrzejki, jak i Katarzynki. Jest to okres późnej jesieni, na wsiach po zakończonych pracach polowych. Coraz dłuższe, zimne i nostalgiczne wieczory sprzyjały zatem zabawom i zalotom. Był to jednocześnie czas ostatnich, hucznych spotkań towarzyskich przed okresem Adwentu, kiedy zabawy były zakazane. Dla przyszłych mężów pora ta należała ponadto do ostatnich, w których korzystać można było z uciech stanu kawalerskiego. Po zawarciu związku małżeńskiego, zgodnie z przyjętym obyczajem, nie wypadało już bawić się tak, jak za czasów kawalerskich.
Do popularnych wróżb katarzynkowych, których zwyczaj przetrwał do dzisiaj i często spotyka się go podczas zabaw andrzejkowych, należy choćby wróżenie z kubków pod którymi ukryte są: obrączka, monety, zboże. Jeden kubek pozostaje pusty. Wylosowanie określonego naczynia zwiastować ma odpowiednio: małżeństwo, majątek, dobrą pracę i chwilowy zastój.